Dlaczego polskie dzieci nie lubią historii i nie nauczą się jej w szkole

Kocham historie i historię. Od zawsze. Opowieści małe i duże, te przekazywane przez dziadków, zapisane w książkach, odkrywane przez naukowców i opisywane przez historyków. Historia to nie tylko dzieje państwa, narodu, społeczeństwa, ale to także opowieść o jakimś wydarzeniu, ludziach, czasach, awanturze, przygodzie itd.

Dzisiaj jednak o tej historii rozumianej jako nauka o dziejach państwa, narodu, społeczeństwa, czyli o historii jako przedmiocie nauczania w szkole.

„Historia magistra vitae est”.

Historia jest nauczycielką życia.

Powyższy napis towarzyszył mi przez okres nauki w liceum, gdyż dumnie był wyeksponowany na jednej z tablic w klasie poświęconej nauce tego przedmiotu (jak mówiliśmy: w klasie historycznej 😉). Z czasem przyjęłam tę sentencję za „oczywistą oczywistość” jak to nierzadko kwitują Polacy, gdy chcą podkreślić, iż jest dokładnie tak, i kropka. Pomijając, że jest to oczywisty błąd logiczno-językowy, to w języku potocznym oddaje istotę rzeczy, fakt. Coś jest tak oczywiste, że pozostaje jasne dla każdego, nie wymaga wyjaśnień i nie sposób z tym wchodzić w polemikę. Tu moja pełna zgoda, że „historia nauczycielką życia jest”. Niestety polska szkoła ani trochę.

Nasze dzieci nie lubią historii, poza nielicznymi wyjątkami, które jedynie potwierdzają regułę. Postrzegają ten przedmiot jako wybitnie nudny, wymagający dużego wysiłku pamięciowego, nieprzydatny w życiu!

Dlaczego tak jest? Dlaczego dzieci, które tak chętnie podglądają i naśladują życie celebrytów, inspirują się najgłupszą historią z Tik Toka, nie są ciekawe historii wziętych z życia ludzi z krwi i kości, które przebijają mierne wygłupy pseudo-celebrytów (wszak większość nawet na miano „celebryty” nie zasługuje). Odpowiedź według mnie leży w następującej prawdzie.

Polska szkoła uczy jedynie: kiedy i co.

Polska szkoła nie uczy: jak i dlaczego.

O związku przyczyno-skutkowym to już nawet nie wspomnę.

Nabijamy dzieciom głowę datami i faktami, a ilość tych danych jest zastraszająca. Przy nauczaniu tego przedmiotu, jak chyba żadnego innego, obowiązuje zasada 3xZ (zapamiętaj, zdaj, zapomnij). Po ukończeniu szkoły podstawowej dzieci nie potrafią podać daty rozpoczęcia i zakończenia I i II wojny światowej. Z małymi, co oczywista, wyjątkami potwierdzającymi regułę. A już prawie żadne dziecko nie będzie w stanie podać przyczyn tych konfliktów. I żeby było jasne. Dotyczy to nie tylko dzieci. Również zdecydowanej większości dorosłych.

Zapytacie. I co z tego? Jeszcze mają wkuwać od punktów przyczyny konfliktów? Po co im taka wiedza? Zapytam. Może po to, aby uniknąć kolejnych? Może uczmy się na cudzych błędach, a nie na swoich (choć i z tym ostatnim bywa krucho). Może każdy z nas powinien zainteresować się tym, jak wyglądały polskie relacje (prawdziwie jak wyglądały) z mieszkańcami dzisiejszej Ukrainy? Być może wówczas byłoby mniej wzajemnej niechęci, antagonizmów, uprzedzeń i niezrozumienia. Może w końcu udałoby się zakopać ten „wojenny topór” pamięci, który karmi się współcześnie historiami z lat 40-tych ubiegłego wieku, a który co jakiś czas kładzie trupem nasze współczesne relacje polityczne, społeczne i kulturowe.

Zachęcam każdego, aby zapoznał się z historią stosunków społecznych Polaków i ludności zamieszkałej na terenach współczesnej Ukrainy. Ta historia nie jest czarno-biała, niełatwa dla nas. Nie jesteśmy w niej wyłącznie bohaterami lub ofiarami, jak się nam to przedstawia. I nie, nie usprawiedliwiam i nie relatywizuję zbrodni UPA. Pamiętajmy jednak, że wówczas z ich rąk ginęli także Ukraińcy, którzy Polakom pomagali. Niezwykła analogia do Polaków – Sprawiedliwych wśród narodów świata. My jednak nie upamiętniliśmy tych Sprawiedliwych.

Nauczanie historii powinno się zaczynać od opowieści o ludziach.

O ich codziennym życiu. Ich problemach, radościach i warunkach, w jakich przyszło im żyć,
podejmować decyzje, kochać, radować się, a czasem nienawidzić.

Ostatnio na moich zajęciach z języka francuskiego rozmowa zeszła na Marię Skłodowską-Curie. Cóż to jest za historia! Jakie życie! Tak, tak młodzieży. To ta Pani z dwoma Noblami od pierwiastków polon i rad. To kobieta, która wywołała jeden z największych skandali drugiej połowy XIX w. w Paryżu i w ogóle we Francji, swoim romansem z młodszym naukowcem, uczniem jej tragicznie zmarłego męża, Paulem Langevin. Nie oceniajcie. Zainteresujcie się tym romansem, jak również tym, jak doszło do tego, że ta wybitna kobieta, niebywały geniusz, przyjaciółka Einsteina, została ostatecznie pochowana w Panteonie[1]. Miejscu poświęconym najwybitniejszym Francuzom. Dlaczego? Jak to się stało, że od Polki znienawidzonej wskutek romansu, doszła do zaszczytów zastrzeżonych dla mężczyzn-Francuzów? Doczekała się najwyższego uznania ze strony Francji. Wtedy poznacie istotną część historii I wojny światowej. I zrozumiecie nie tylko geniusz tej kobiety, ale też to, jakim niesamowitym, dobrym, człowiekiem była. A wówczas przyjdzie zapewne jakaś refleksja, nasunie się wniosek. Jaki? Nie wiem, jaki w Waszym wypadku. Wiem jednak, że czegoś o życiu się nauczycie. Z historii.

Proszę Was. Opowiadajcie swoim dzieciom i wnukom historie.

Czytajcie z nimi książki, wspomnienia, opowieści inspirowane historią.

Jedną z moich ulubionych lektur był w dzieciństwie zbiór mitów „Oto minojska baśń Krety”
Jadwigi Żylińskiej. Książka podarowana mi przez tatę, wprowadziła mnie w świat starożytny
i zaszczepiła we mnie fascynację starożytnością na długie lata.

Po latach, dzięki temu, uzyskałam wstęp na studia. Dostałam indeks uczelni wyższej jako finalista Olimpiady Historycznej. Dostałam się na jeden z najlepszych wydziałów prawa w Polsce. Tak właśnie może skończyć się nauka historii. Przepraszam, fascynacja historią. To nie jest wkuwanie dat.

Pochwaliłam się, ale to na wypadek, gdyby czytający ten tekst rodzicie, nie dostrzegali nadal sensu w nauce historii. Ona też może otworzyć Waszym dzieciom drogę kariery, choć jest tak przykurzona, niedoceniania i zapomniana w świecie, w którym 30 sekundowy filmik na Tik-Toku bywa ważniejszy niż cała reszta. Niestety, wobec niemocy polskiej szkoły w nauczaniu historii, to Wam rodzicom pozostaje ten zaszczyt. Zaszczyt, gdyż to jest nauka życia.

 

© Elżbieta Sobańska

1 Panteon wzniesiony pierwotnie jako kościół pod wezwaniem św. Genowefy, od 1885 r. pełni rolę mauzoleum wybitnych Francuzów. Szczątki Marii Skłodowskiej-Curie zostały uroczyście przeniesione do Panteonu 20 kwietnia 1995 r. Została tam pochowana obok swojego męża, Piotra Curie, w uznaniu jej zasług dla nauki i ludzkości. Była pierwszą kobietą w Panteonie i pierwszą osobą nieurodzoną we Francji, a pochowaną właśnie w tym mauzoleum.