Wystawa „Kisling. Lśnienie Montparnasse’u”

Mojżesz Kisling to moje odkrycie ostatniego roku.

Lubię połączenie sztuki z funkcją użytkową, stąd bardziej przemawia do mnie architektura i piękne, wykonane przez artystów czy rzemieślników, będących wszak artystami w swoim fachu, przedmioty codziennego użytku. Jak moje zbierane latami porcelanowe filiżanki, które nie kurzą się na półkach, a są używane, co sprawia mi dużą radość. Niemniej, jakiś czas temu zaczęłam interesować się artystami-malarzami przełomu XIX/XX w., których korzenie można odnaleźć w Polsce. I choć malarstwo nie jest sztuką, która mnie szczególnie zajmuje, to temat mnie wciągnął.

Na moje zainteresowanie malarstwem, a właściwie artystami-malarzami polskiego pochodzenia, wpływ miały dwa zdarzenia. Natrafiłam na wyjątkową książkę (opracowanie) Sylwii Zientek „Polki na Montparnassie”, którą szczerze polecam. Równolegle, w tym samym czasie, byłam w Krakowie, gdzie Pani przewodnik dzieliła się z nami swoją wiedzą, w tym o kulturze i malarstwie, które w Krakowie jest nierozerwalnie związane z Janem Matejką. W książce Sylwii Zientek opisane są nieznane historie polskich malarek w Paryżu drugiej połowy XIX i pierwszej połowy XX wieku. Malarki te musiały wyjechać z Polski, gdyż ówcześni artyści, w szczególności Jan Matejko, uważali, że jest to zajęcie wbrew naturze kobiecej (to ciekawy temat na inne rozważania).

Uderzyło mnie podczas tej wizyty w Krakowie, iż fakt, że kobiety,
nie mogły studiować malarstwa, gdy Jan Matejko był pierwszym
dyrektorem ówczesnej Szkoły Sztuk Pięknych,
aktualnej Akademii Sztuk Pięknych, został przemilczany.

Tym samym przemilczana została twórczość tych artystek i artystów, którzy z Krakowa i terenów Polski wyjechali. Artystki-malarki wyjeżdżały w XIX i w początkach XX wieku do Paryża, gdzie miały szansę na rozwój. Do Paryża wyjeżdżali także mężczyźni, artyści-malarze, którzy chcieli malować nowocześnie, a nie tylko historycznie, i którzy byli młodymi ludźmi, żądnymi wiedzy, rozwoju i przestrzeni dla swojego talentu.

Do takich artystów należał także Kisling, urodzony na krakowskim Kazimierzu. Historia jego życia jest wyjątkowa, gdyż ten polski malarz pochodzenia żydowskiego, był według mnie wyjątkowo utalentowanym tytanem pracy, a do tego barwnym człowiekiem. Trudno zaznajomić się z jego malarstwem, poza nielicznie znanymi szerszej publice reprodukcjami, gdyż nie ma żadnego muzeum, które zgromadziłoby znaczną kolekcję jego prac, rozproszonych po całym świecie. Dzięki wystawie zorganizowanej w Villa la Fleur w Konstancinie pod Warszawą, można (można było) poznać jego malarstwo albo pogłębić swoją wiedzę.

Podczas tej wystawy moim udziałem stało się pewne odkrycie, które wpisuje się w znaną frazę: „Cudze chwalicie, swego nie znacie”. Migdałowe oczy portretowanych kobiet, tak łudząco podobne do oczu kobiet malowanych przez Amadeo Modiglianiego. Te oczy są jednakże piękne, nie puste. Są wedle mnie słodkie, magnetyczne. Niektóre z nich, malowane czernią, są jak wąwóz, w który chciałbyś wejść i dowiedzieć się więcej i więcej, zobaczyć, co się w nim kryje. Te oczy zachęcają do patrzenia.

Kisling otworzył również moje oczy.
Był, jak dla mnie, wielkim przyjacielem kobiet, które
malował z czułością.

I choć Picasso wielkim malarzem był, a Modigliani geniuszem zmarłym przedwcześnie (ten ostatni był również przyjacielem Kislinga, choć raczej Kisling jego), to zdecydowanie mocniej przemawiają do mnie oczy z obrazów Kislinga. I tylko tak mi po raz kolejny żal, że polska szkoła nie naucza o tej sztuce, o tym „księciu Montparnasse’u”, jak nazywano Mojżesza Kislinga. A kiedy odwiedzamy Kraków słyszymy tylko o Janie Matejce i „Damie z gronostajem” Leonarda da Vinci, czasem o Józefie Pankiewiczu.

A przecież tyle jest do opowiedzenia o polskiej kulturze, polskich artystkach i artystach. Zachęcam do poznawania tych pięknych obrazów, to wielka sztuka, która przemawia do nas. Wystarczy chcieć usłyszeć tę historię. A może, żeby poznać i zrozumieć te wszystkie historie, trzeba pojechać do Francji, w której powstała École de Paris. Pospacerować po Montmartre i Montparnasse, a przed wyjazdem posłuchać piosenek Dalidy, obejrzeć „O północy w Paryżu” Woody Allena, aby poczuć tę niezwykłą atmosferę.

Zachęcam.